Kısaca
- Pankreas kanseri erken evrede belirgin şikayete yol açmadığı için fark edilmesi güç bir hastalıktır.
- İstemsiz kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı, sarılık, idrar ve dışkı renginde değişiklik, yeni başlayan diyabet, şişkinlik ve sürekli yorgunluk başlıca belirtiler arasında sayılıyor.
- Belirtilerin uzun sürmesi, tekrarlaması ya da artması halinde hekim değerlendirmesi önem taşıyor.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Kamil Özdil, 20 Kasım Pankreas Kanseri Farkındalık Günü kapsamında pankreas kanserinde dikkat edilmesi gereken belirtileri ve tanı sürecini anlattı. Hastalığın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkabilen kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı, sarılık ile kan şekeri kontrolündeki değişikliklerin klinik açıdan önemli olduğu vurgulandı.
Pankreas, midenin arkasında karın boşluğunun arka bölümünde yer alır ve hem sindirim hem de kan şekeri düzeninde rol oynar. Pankreasın ürettiği sindirim enzimleri besinlerin parçalanıp emilmesini sağlarken, insülin ve glukagon hormonları kan şekerinin düzenlenmesine katkı verir. Bu nedenle pankreası etkileyen hastalıklar sindirim sistemini de kan şekeri kontrolünü de etkileyebilir.
Pankreas tümörleri kaynaklandıkları hücrelere ve özelliklere göre farklı türlere ayrılır. Pankreas kanserlerinin büyük bölümünü, pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden kaynaklanan duktal adenokarsinom oluşturur. Bunun yanında hormon üreten hücrelerden gelişen nöroendokrin tümörler ve kistik tümörler de görülebilir. Tümörün türü ve pankreasın hangi bölümünde geliştiği, değerlendirme ve tedavi seçeneklerinde belirleyici olur.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
Pankreas karın boşluğunun derinlerinde yer aldığı ve erken evrede belirgin şikayetlere yol açmayabildiği için tanı güçleşebilir. Öne çıkan belirtiler şöyle sıralanıyor:
İstemsiz kilo kaybı: Diyet ya da egzersiz değişikliği olmadan kilo verilmesi, iştahsızlık ve sindirim enzimi yetersizliğine bağlı emilim bozukluklarıyla ilişkili olabilir.
Karın ve sırt ağrısı: Üst karında başlayıp sırta ya da kürek kemikleri arasına yayılan, yemeklerden sonra ya da sırtüstü yatarken artabilen ağrılar görülebilir.
Sarılık: Özellikle pankreas başındaki tümörlerin safra kanalını tıkaması sonucu gözlerde ve ciltte sararma ile kaşıntı gelişebilir.
İdrar ve dışkı renginde değişiklik: İdrarın koyulaşması ve dışkının açık renkli olması görülebilir. Pankreas enzimlerinin yetersizliğinde dışkı yağlı, kötü kokulu ve suyun üzerinde yüzer halde olabilir.
Yeni başlayan ya da kötüleşen diyabet: Pankreasın insülin üretimindeki değişiklikler kan şekeri kontrolünü etkileyebilir. Diğer belirtilerle birlikte ortaya çıktığında değerlendirilmesi önemlidir.
Şişkinlik ve hazımsızlık: Geçmeyen gaz, şişkinlik, bulantı ve erken doyma hissi başka sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir.
Sürekli yorgunluk: Dinlenmeyle düzelmeyen halsizlik, metabolik değişiklikler ve beslenme sorunlarıyla ilişkili olabilir.
Risk faktörleri
İleri yaş, sigara kullanımı, ailede pankreas kanseri öyküsü ve kalıtsal genetik değişiklikler pankreas kanseri riskini artıran faktörler arasında yer alıyor. Kronik pankreatit, obezite ve diyabet de hastalıkla ilişkili olabiliyor. Ancak bu risk faktörlerinin bulunması, kişinin mutlaka hastalığa yakalanacağı anlamına gelmiyor.
Açıklanamayan kilo kaybı, geçmeyen karın ve sırt ağrısı, idrar ya da dışkı renginde değişiklikler ve yeni başlayan diyabet, farklı sağlık sorunlarının yanı sıra pankreas kanseri açısından da değerlendirilmesi gereken bulgular arasında yer alıyor. Özellikle gözlerde ve ciltte sararma ile seyreden sarılık durumunda gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Şikayetlerin uzaması, tekrarlaması ya da giderek artması halinde hekim değerlendirmesi, gerekli tetkiklerin yapılması ve uygun tedavi sürecinin belirlenmesi önem taşıyor.
Tanı ve tedavi
Pankreas kanserinin tanısında hastanın şikayetleri, tıbbi öyküsü ve fizik muayenesinin yanı sıra kan testleri, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR/MRCP) ve endoskopik ultrasonografi gibi yöntemlerden yararlanılıyor. Gerekli durumlarda hasta konforu gözetilerek endoskopik ultrasonografi eşliğinde biyopsi yapılabiliyor. CA 19-9 gibi tümör belirteçleri tanı sürecini destekler, ancak tek başına kanser tanısı koymaya yeterli değildir. Tedavi planında tümörün türü ve boyutu, çevre damarlarla ilişkisi ve hastalığın yayılım durumu belirleyici oluyor.
Pankreasın baş bölümündeki tümörlerde Whipple ameliyatı, gövde ya da kuyruk bölümündekilerde distal pankreatektomi uygulanabiliyor. Bazı hastalarda dalağın ya da pankreasın tamamının çıkarılması gerekebiliyor. Pankreasın tamamının alındığı durumlarda ömür boyu insülin ve sindirim enzimi desteğine ihtiyaç duyuluyor. Cerrahiye uygun olmayan ya da ameliyat öncesi tedavi alması gereken hastalarda kemoterapi gibi seçenekler değerlendiriliyor; tedaviye yanıt veren bazı hastalarda cerrahi yeniden gündeme gelebiliyor. Uygun hastalarda laparoskopik ya da robotik cerrahi, daha küçük kesilerle ameliyat yapılmasına ve iyileşme sürecinin kolaylaşmasına katkı sunabiliyor. Cerrahi yöntem, tümörün özellikleri, ameliyatın güvenliği ve cerrahi ekibin deneyimi doğrultusunda belirleniyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
