Kısaca
- Kış aylarında hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenme, karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.
- Çoğu zaman belirti vermeyen tablo, zamanla iltihaplanma, hücre hasarı ve fibrozise ilerleyebiliyor.
- Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, korunma önerilerini sıraladı.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kış aylarında karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı. Uzmana göre soğuk havada açık hava hareketinin azalması ve yüksek kalorili besinlerin daha sık tüketilmesi, karaciğer yağlanması riskini yükseltebiliyor.
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebiliyor; bu daha ciddi durum ise MASH olarak tanımlanıyor.
Soğuk hava tek başına yağlanmaya yol açmasa da yürüyüşlerin azalması, uzun süre hareketsiz kalınması, tatlı ve hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Karın çevresinde yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve ihtiyaçtan fazla kalori alımı da riski artırabiliyor.
Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşta ya da fazla kilolu kişilerde görülmüyor; çocuk ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kilo da riski tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci, diğer metabolik faktörler ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınmalı.
Yağlanma çoğu zaman belirgin şikayete yol açmıyor; ultrasonografi ya da kan testlerinde tesadüfen saptanıyor. Yorgunluk veya karnın sağ üst bölümünde dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayetin olmaması karaciğerde hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor; obezite, diyabet ya da metabolik risk taşıyan kişilerin belirti beklemeden değerlendirilmesi gerekiyor.
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis, yani nedbe dokusu gelişebiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Ancak her yağlanma bu aşamalara varmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozisin derecesine göre değişiyor.
Kış aylarında sık tüketilen salep ve bozanın enerji değeri hazırlanma şekline, eklenen şekere ve porsiyon büyüklüğüne bağlı olarak artabiliyor. Şekerli ve büyük porsiyonlarda tüketilen bu içecekler ile tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıklar kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli, ilave şeker sınırlandırılmalı ve beslenmede sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünlere yer verilmeli.
Yağlanmanın değerlendirilmesinde yalnızca yağ miktarını ölçmek yeterli değil; iltihaplanma ve fibrozis riski de incelenmeli. Tanı ve takipte kan testleri ile ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerden yararlanılabiliyor. FibroScan, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Karaciğer enzimlerinin normal çıkması fibrozisin bulunmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular, kan testleri ve diğer incelemelerle birlikte değerlendiriliyor. Gerektiğinde ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi de planlanabiliyor.
Karaciğer sağlığını korumak için 7 öneri
Birinci olarak fazla kilo varsa kontrollü kilo verilmeli. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybının karaciğerdeki yağ miktarını azaltabileceği belirtiliyor; uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıpların iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabileceği ifade ediliyor.
İkinci olarak dengeli beslenilmeli. Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünler tercih edilmeli, şekerli içecekler sınırlandırılmalı ve porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli.
Üçüncü olarak haftada en az 150 dakika hareket edilmeli. Sağlık durumu uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılmalı; dışarıda yürünemeyen günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edilmeli.
Dördüncü olarak uzun süre oturmaktan kaçınılmalı. Özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresi azaltılmalı ve gün içinde düzenli aralar verilmeli.
Beşinci olarak metabolik sorunlar kontrol altında tutulmalı. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi riski artıran durumlarda doktorun önerdiği takip ve tedaviye devam edilmeli.
Altıncı olarak zayıflama ürünleri bilinçsizce kullanılmamalı. Kilo verme ilaçları ve bitkisel takviyeler doktor önerisi olmadan alınmamalı, çünkü bazı ürünler karaciğer hasarına neden olabiliyor.
Yedinci olarak kontroller ertelenmemeli. Karaciğer yağlanması belirti vermeden ilerleyebildiğinden risk faktörü olanların gerekli tetkikleri yaptırması ve takip planını doktorlarıyla birlikte oluşturması öneriliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
