Görme engelli Nisa Güner, görmediği sensörü yapay zekâ desteğiyle takip ediyor

Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi (DİYAM) uzmanlarının katıldığı 14 Kasım Dünya Diyabet Günü etkinliğinde, görme engelli Tip 1 diyabet hastası Nisa Güner, dijital insülin pompası ve sensörünü yapay zekâ destekli ekran okuyucuyla kullandığını anlattı.

Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğu tahmin ediliyor. DİYAM Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, ülkemizde her 10 yılda diyabet görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadıklarını söyledi. Yılmaz, diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 analoglarının doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri olduğunu, ancak çok ciddi yan etkileri bulunduğu için reçetesiz satılmaması gerektiğini belirtti.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlenen etkinlikte diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve yeni tedavi teknolojileri ele alındı. Etkinlikte hastalarından da tedavi öykülerini paylaştı.

Diyabet önlenebilir bir hastalık

Yılmaz, diyabetin her yaşta ortaya çıkabildiğini ve iyi izlenmediğinde kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının temel nedenlerinden biri olduğunu söyledi. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini belirten Yılmaz, erken dönemde önlem alınmasının hem organ hasarlarını önlediğini hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını vurguladı.

Diyabet tedavisinde kullanılan teknolojilerin son yıllarda büyük değişim geçirdiğini belirten Yılmaz, sürekli glikoz ölçen sensörlerin günde dört-beş parmak ölçümünün yerini aldığını, bu sistemlerin yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yaptığını ifade etti. Yılmaz, zamanla insülin iğnelerinin de tarihe karışacağını söyledi.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu ise teknoloji seçiminin hastanın ihtiyacına göre yapılması gerektiğini, sensör ve insülin pompalarının diyabetli çocukların ailelerinin gece kaygısını azaltabildiğini söyledi.

Erken tanı organları koruyor

Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunuyor ve bu sayının 2050 yılında 850 milyonun üzerine çıkması bekleniyor. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığını, ülkede prevalansın yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini söyledi.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu belirtti. Apaydın, diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı riskinin iki kat fazla olduğunu, travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeninin diyabet olduğunu ve diyabetin önlenebilir körlük nedenlerinin başında geldiğini söyledi.

İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, cilt altı şeker ölçüm cihazlarının gün içindeki dalgalanmaların izlenmesine ve insülin dozajlarının daha doğru yönetilmesine yardımcı olduğunu belirtti. Süleymanoğlu, bu cihazlar sayesinde gece de şeker seviyesinin izlenebildiğini ve diyabet merkeziyle ölçüm sonuçlarının paylaşılabildiğini söyledi.

GLP-1 ilaçları hekim kontrolünde kullanılmalı

Son yıllarda zayıflama iğnesi olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların diyabet tedavisindeki önemli gelişmelerden biri olduğunu belirten Yılmaz, bu ilaçların hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini söyledi. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği ya da trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların uygun olmayabileceğini belirten Yılmaz, tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılmasının şart olduğunu ifade etti. Yılmaz, Türkiye’de bu ilaçların reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun olduğunu ve sosyal medyadaki yanlış bilgilerin hastaları tedaviden uzaklaştırabildiğini söyledi.

Kilo verip yarı maratona hazırlanan hasta

Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun ardından kilo aldı. Yıllar boyunca 18 kez diyetisyene başvuran Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı olmayı düşünmeye başladı. Yapılan değerlendirmede insülin direncinin çok yüksek olduğu belirlenen Oral için Yılmaz ve sağlık ekibi ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan bir program hazırladı. Yaklaşık 38 kilo veren Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabiliyor. Nisan ayında Prag’da düzenlenecek yarı maratonda 21 kilometre koşmaya hazırlanıyor.

Oral, "Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum. En son 15,5 kilometre koştum" dedi.

İlhan Güngördü ise kan şekeri 600 ile komaya girip günlerce hastanede yattıktan sonra 52 kilo vererek diyabet, hipertansiyon ve karaciğer yağlanmasını yendiğini anlattı.

Görme engelli hasta dijital pompayı tek başına kullanıyor

Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner, 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı aldı. İlk dönemden itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor. Sensör ve pompadan gelen veriler, ekran okuyucu aracılığıyla sesli olarak takip ediliyor. Glikoz seviyesini gösteren grafikleri ise yapay zekâya yükleterek betimletiyor.

Güner, görme engeli nedeniyle pompayı kullanamayacağına dair görüşler duyduğunu, ancak dijital bir sistem olduğu için diğer dijital cihazlar gibi kullanabileceğini düşündüğünü söyledi. Güner, "Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor. Başka ülkelerde pompa kullanan görme engelli kadınları görünce, onlar yapabiliyorsa ben de yapabilirim dedim" diye konuştu. Bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşayan Güner, altı aydır pompayı sorunsuz kullandığını belirtti.

Uzmanların verileri

Etkinlikte, Acıbadem Üniversitesi DİYAM’da izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait veriler ilk kez paylaşıldı. Buna göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk ya da obezite bulunuyor. Hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor. Her iki diyabet hastasından biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor. Tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerleri dünya ortalamasının altına geriliyor.

Yılmaz, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini, bunun akademik çalışmalara önemli katkı sağlayacağını ve dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını söyledi.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı